In de praktijk komt het voor dat tijdens de aanbesteding, of tijdens de looptijd van de overeenkomst de oorspronkelijke opdracht gewijzigd moet worden. Wijzigingen mogen, zolang het beginsel van gelijke behandeling wordt nageleefd. Zodra er sprake is van een wezenlijke wijziging komt het gelijkheidsbeginsel in het gedrang en moet er opnieuw worden aanbesteed. 

Er is sprake van een wezenlijke wijziging als de wijziging:

  • wanneer zij in de oorspronkelijke aanbestedingsprocedure zou zijn genoemd, zou hebben geleid tot:
    • toelating van andere inschrijvers dan die oorspronkelijk waren toegelaten (het kan zijn dat mogelijk andere partijen geïnteresseerd zouden zijn die zich niet hebben ingeschreven op basis van de originele publicatie), of
    • de keuze voor een andere offerte dan die waarvoor oorspronkelijk was gekozen.
  • de opdracht in belangrijke mate uitbreidt tot werken, leveringen of diensten die in de oorspronkelijke opdracht niet waren opgenomen, of
  • het economisch evenwicht van de overeenkomst wijzigt in het voordeel van de opdrachtnemer, op een wijze die door de voorwaarden van de oorspronkelijke opdracht niet was bedoeld. 

Niet alleen wijzigingen in de opdracht zelf kunnen een wezenlijke wijziging betekenen, maar ook wijziging van een contractspartner levert een wezenlijke wijziging op. Bv. ook wanneer de contractspartner failliet gaat, mag niet automatisch de oorspronkelijke nummer 2 gecontracteerd worden, maar moet er een nieuwe aanbesteding worden gedaan.
Vervanging van een contractspartner door de nummer 2 op de lijst is wel toegestaan indien vooraf in de aanbesteding een zogenaamde “wachtkamerconstructie” is ingebouwd. Let op een zeer uitgebreide wachtkamerconstructie is in strijd met de uitgangspunten van het aanbestedingsrecht en kan leiden tot favoritisme en willekeur.

Voor het uitbreiden van de opdracht is een uitzondering van toepassing: onder bepaalde, in de wet genoemde voorwaarden, zijn aanvullende werken of diensten wel toegestaan (artikel 2.35 Aanbestedingswet 2012). Voor bepaalde gevallen van aanvullende leveringen zie artikel 2.33 onder b Aanbestedingswet 2012.

 Voorbeelden van wezenlijke wijziging uit de jurisprudentie zijn:

  • een verhoging van het beschikbare budget met € 10 miljoen
  • achteraf laten vervallen van een voorwaarde
  • wisseling van onderaannemer